Twintig jaar eerder. Hetzelfde gebouw, dezelfde draaideur. Ik had een sollicitatiegesprek en meldde me bij de balie met de norse man.   Kunt u me zeggen waar kamer 19.02 is ? vroeg ik.  De man bleef schrijven. Die kant uit, trap op, bromde hij, zonder op te kijken van het rooster dat hij met pen invulde.
Mijn gedachten waren bij het komende gesprek met de commissie. Ik liep naar de trap en begon mijn klim. Bij de vierde  verdieping  realiseerde ik mij:  nog vijftien te gaan!  Na enig zoeken vond ik de lift.  En had nog net genoeg tijd om op verhaal te komen.
Ik werd aangenomen en werkte daar twee jaar.  Met collega x was het gezellig kletsen. Zijn kamer was naast die van mij en we stonden op de gang wat grappen uit te wisselen. Hij met zijn onafscheidelijke pijp.
Uit mijn ooghoek zag ik de norse man aankomen. Woedend. Wilt u niet roken, en zeker niet onder het brandalarm, brieste hij.  Ik heb de lift buiten werking moeten stellen en het is geen pretje al die trappen naar boven te moeten rennen.

Hij had het gevonden. Workshop columnschrijven, kamer 2.12. Van Thomas Verbogt ? wilde ik toch zeker weten. Nee, het is bij Lucy, die heeft tenminste de sleutel opgehaald. Die ken ik niet, speelde ik nors.
De workshop van Thomas Verbogt was afgelopen. Ik liep naar de uitgang  en keek bij de deur nog even over mijn schouder naar de balie. Hij zat er nog. Rimpel in voorhoofd. Ik glimlachte. Bedankt, dacht ik. Voor het idee voor de column.

“a. bereidheid om naar jezelf te kijken door de ogen van een paard;
b. duidelijkheid en authenticiteit en
c. ordening en gerichtheid op het geheel.

Het paard kan pas contact maken met de deelnemer als hij hem niet meer als roofdier ziet. Paarden gebruiken in hun waarneming  hoofdzakelijk lichaamstaal. De deelnemer zal zich bewust moeten zijn van die paardentaal. Zo is elk gebaar van de deelnemer, hoe klein ook, informatie voor het paard. Het gaat er in de interactie dan ook om als deelnemer oog te krijgen voor de reacties van het paard op jouw aanwezigheid en de bereidheid te hebben om daar je communicatie op af te stemmen.

Authentiek gedrag bij een deelnemer ontstaat, in de ogen van het paard, wanneer bewust en onbewust gedrag bij de deelnemer complementair zijn en elkaar niet tegenspreken. Dit is wanneer de afweermechanismen van de deelnemer het minst actief zijn. De waarde van het leiderschap van de deelnemer wordt in de ogen van het paard dus mede bepaald door de mate van congruentie van binnen- en buitenwereld van de deelnemer, zeg maar de mate van authenticiteit.

Naast authenticiteit lijkt ook een andere factor van belang. Deze heeft te maken met het collectieve bewustzijn. Het paard heeft als opdracht om in eerste instantie een kuddedier te worden en pas in tweede instantie een individu.

Paarden zijn expliciet gericht op het geheel. Leiderschap in de kudde dient de kracht van de kudde. Een kudde kun je ook vergelijken met een organisatie of een bedrijf. Wanneer medewerkers voelen dat leiderschap niet voortkomt uit een persoonlijke wens, maar gericht is op het welzijn van de organisatie als geheel, brengt dat rust in de organisatie. Op deze manier ontstaat legitimiteit voor het leiderschap. Op dat moment ontleent de leider ook zijn kracht aan de organisatie en wordt de relatie wederkerig. In sessies voelen paarden feilloos aan of een leider het geheel wil dienen of alleen zichzelf. Leiderschap dat teveel gericht is op eigenbelang, imago of positie wordt door het paard als onveilig aangevoeld en in de regel verbreekt het paard dan het contact of gaat rebelleren.” Tot zover Ruud Knaapen.  

Al jaren lang verzorg ik bijeenkomsten voor  leidinggevenden,  die verder gaan dan de gebruikelijke trainingen en schoolleidercursussen.  Persoonlijke thema’s staan centraal. Het gaat dan om onderwerpen als bijv.  het onderkennen van je eigen ego’s, zicht krijgen op hoe je in je werk staat als er van uit diverse kanten een verschillend appèl op je gedaan wordt, of over je eigen mentale modellen, die blokkerend kunnen werken, etc.

Onlangs heb ik opnieuw van de diensten  van Ruud gebruik gemaakt. In dit  geval ging het om een groep leidinggevenden op diverse posities in verschillende schoolorganisaties, die elkaar goed kennen van een cursus die ik gegeven heb.  Jaarlijks komen we nadien bij elkaar in zgn. 24uursconferenties.  Samen met één van de deelnemers bereid ik zo’n conferentie voor. In deze groep komen thema’s aan de orde, zoals: wat je drijft als schoolleider, authenticiteit,  waarden die je na wilt streven.
Dit jaar was  dus paardencoaching een onderdeel van deze conferentie:  een manier om stil te staan bij het thema ‘loslaten’, loslaten van bepaalde mentale modellen, van  vaste gewoontes, die kwaliteit in de weg staan,  van ‘scripts’  die je vanuit je opvoeding hebt meegekregen en die belemmerend kunnen werken.  We sluiten in deze conferenties  aan bij de persoonlijke situatie en de context, waarin de leidinggevenden  werken. |Een  van de kenmerken  van deze groep deelnemers is dat  er sprake is van voldoende veiligheid. De leden kennen  elkaar al lang,  hebben zicht  op elkaar ‘s situatie en kunnen met elkaar meedenken. Dus de uitgangssituatie is al goed. Er spelen geen zaken ‘onder water’, die belemmerend werken voor de ontwikkelingen in de groep.

De voorbereiding voor paardencoaching bestaat eruit dat deelnemers vooraf nagaan welke patroonvraag zij in willen  brengen. Een patroonvraag is iets waar je bij herhaling  tegen aan loopt, in je werk of in je privé leven. Een vraag, die je jezelf af en toe stelt, moet stellen. Deze kan verwijzen naar een valkuil waar je steeds weer intrapt,  of naar een te sterk ego, waardoor  bijv. de samenwerking met anderen niet goed loopt.

Vragen, die in de groep van leidinggevenden in deze sessie speelden , waren onder andere:

Ik  vind het lastig om toe te geven of om terug te keren op de ingeslagen weg. Ik heb er moeite mee om mijn gevoelens te benoemen.
Ik denk dat ik weet hoe het zit, dat ik de oplossing heb en dan wil  ik het voor de ander doen.
Ik ben vaak te snel; ik zou meer tijd moeten nemen om gevoelens af te tasten.
In mij zijn vele ego’tjes, die hoge tonen blazen. Die wil ik liever niet laten zien.

De manier waarop Ruud werkt, blijkt aan te slaan bij de groep. Hij verheldert op een integere manier, stelt soms indringende vragen en houdt tegelijkertijd rekening met de grenzen van de persoon die de ‘bak’ in gaat. Hij stemt van tevoren goed af: om welke groep gaat het, waar zit de groep in haar ontwikkeling en gaat bovenal voor kwaliteit. In het systemisch werk maakt hij wisselend gebruik van familie/organisatieopstellingen en aspecten van Gestalttherapie.

Deze sessie maakte veel los.  In de nabespreking kwamen vragen aan de orde als:  “Hoe ga ik er mee om dat ik vooral aardig wil worden gevonden door mijn team ? “ Vraag ik onbewust toestemming aan mijn medewerkers  of ik de  leiding mag nemen ?” “Ik ben  opgevoed als iemand,  die steeds klaar moest staan voor anderen en doe  dat eigenlijk nog steeds,  ook in situaties  wanneer dat juist niet verstandig is, juist als het evident is dat de ander aan de slag moet zodat hij zich ook kan ontwikkelen”.

Vaak is er meer tijd nodig om te verwerken wat in een paardencoachingssessie heeft plaats gevonden:

“Het stormt in mijn hoofd, er zijn nu zoveel dingen, die door elkaar lopen”.
“Het is voor mij nu duidelijk waar het vandaan komt. Daar ga ik iets mee doen; hoe weet ik nog niet, maar dat komt wel”.
“Blijkbaar wil ik aardig gevonden worden. Daar ga ik verder over nadenken”.

Het was goed om te zien hoe open men was naar elkaar en ook dat deze sessie heel veel losmaakte bij de deelnemers  en stof tot nadenken gaf.
Dit is  een onderdeel dat ik vaker in een scholingstraject wil opnemen als het past bij het gekozen thema en als de groep wat voelt  voor deze methodiek.

(Deze column is een bewerking van een reeds eerder door mij geschreven stuk dat verschenen is op de site van Ruud: www.wind.nu)

Actieonderzoek in uw school (m.n. voor leidinggevenden in po en vo)
Boekbespreking Humor in het onderwijs
Interview met Petra Ponte (m.n. voor docenten in het hbo)
Column Grimlach
Workshop Actieonderzoek en Human Dynamics (op  15 januari 2012, voor deelnemers die ervaring hebben met het doen van actieonderzoek)

Actieonderzoek in uw school (m.n. voor leidinggevenden in po en vo)

“Weet je wat ik cool vind ? Dat ze onze adviezen meteen hebben uitgevoerd !”

‘Ze’ dat waren de medewerkers van het museum, waar  Nesrin naar toe was geweest. Zij  stak haar enthousiasme niet onder stoelen of banken.

Nesrin leek per ongeluk in deze vmbo-groep terecht gekomen te zijn; een mooie meid, ze leek eerder 16 jaar dan 14, van Turkse afkomst,  betrokken, leergierig en ambitieus. (“Ik wil later psychologie gaan studeren, zou dat lukken ?”) Lees meer

Boekbespreking

“Ik heb flinke stappen gemaakt, het gaat nu echt de goede kant uit, wel natuurlijk een afslag vergeten te nemen”.
Een mailtje van Ann; ik glimlach; dit is Ann ten voeten uit, te snel willen en je niet afvragen of de route klopt.
Met plankgas vooruit….., ook wanneer  dat niet handig is. Lees meer

‘Ze’ dat waren de medewerkers van het museum, waar  Nesrin naar toe was geweest. Zij  stak haar enthousiasme niet onder stoelen of banken.  

Nesrin leek per ongeluk in deze vmbo-groep terecht gekomen te zijn; een mooie meid, ze leek eerder 16 jaar dan 14, van Turkse afkomst,  betrokken, leergierig en ambitieus. (“Ik wil later psychologie gaan studeren, zou dat lukken ?”)

Het bezoek had plaats gevonden in het kader van het project “Leerlingen als medeonderzoeker”, waarin zij samen met  haar leerkracht geschiedenis, een aantal klasgenoten  en een lerarenopleider actieonderzoek had gedaan.  Doel van het bezoek was om  samen te achterhalen, wat in het museum belemmerend en bevorderend is voor het leren.   

Gewapend  met fototoestellen en  aantekenboekje legden zij vast wat saai was of juist uitnodigend, niet praktisch of juist wel, wat onduidelijk was of juist duidelijk. Om daar vervolgens na afloop over uit te wisselen.

Dit project, waarbij ik betrokken ben als externe ondersteuner,  vindt plaats in het lectoraat Gedrag en onderzoek in de educatieve praxis, Faculteit Educatie  van de Hogeschool Utrecht, o.l.v. dr. Petra Ponte. In dit project hebben de leerlingen de rol van medeonderzoeker. Zij onderzoeken in een klein heterogeen onderzoeksteam  hun externe leeromgeving en geven op basis van hun bevindingen praktische adviezen aan de afdeling Educatie van het museum én  aan hun leerkrachten over hoe ze het beste leren.

De ouders waren  bij de presentatie van de adviezen als betrokken toehoorders aanwezig.  Eén van hen: “Maarten  was ongelofelijk trots dat hij mee mocht doen, hij voelde zich als leerling echt serieus genomen”.

Meer lezen over dit project ? : zie: Smit, B.H.J., Plomp, L., & Ponte, P. (2010). Pupils and teacher as co-researchers: conditions for equal voices. Paper presented at the AARE Conference 2010, November 29 – December 2, Melbourne, Australia. 

www.education.research.hu.nl/Publicaties.aspx    (website Lectoraat)

Heb je specifieke vragen over dit project, dan  kun je ons bereiken via Contact.

Ik geef mij op voor het traject Leiderschap en Bezieling.

Inschrijfvoorwaarden:
De betreffende bijeenkomst gaat door bij voldoende deelnemers.
Tot 1 mei 2011 kunt u per mail kosteloos annuleren. Daarna worden de kosten in rekening gebracht. U kunt zich ook laten vervangen door een collega.
Na inschrijving ontvangt u een bevestiging van ontvangst.
Eind  april 2011  ontvangt u verdere gegevens, routebeschrijving en factuur.

Ik geef mij op voor de Masterclass Actieonderzoek in het Hoger Onderwijs.

Inschrijfvoorwaarden:
De betreffende bijeenkomst gaat door bij voldoende deelnemers.
Tot 1 oktober 2010  kunt u per mail kosteloos annuleren. Daarna worden de kosten in rekening gebracht. U kunt zich ook laten vervangen door een collega.
Na inschrijving ontvangt u een bevestiging van ontvangst.
Eind  september ontvangt u verdere gegevens, routebeschrijving en factuur.

Voor wie:
Faculteits-en afdelingsdirecties, opleiders, (programma)coördinatoren, docenten uit het hbo  die ervaring hebben met actieonderzoek/ praktijkonderzoek in (het curriculum van) de opleidingen en zich verder willen verdiepen in het leren ontwikkelen van professionele kennis.

Datum:
Vrijdag 20 mei 2011, van 13.00 – 16.00 uur. 

Kosten: 495,- Bij deelname van meer personen van eenzelfde organisatie is korting mogelijk.

Inhoud:
Aan de hand van nieuwe inzichten zullen we praktijkcases (van deelnemers én van ons) bespreken en we zullen dat doen vanuit twee invalshoeken: (1) de kwaliteit van actieonderzoek (2) de context waarin actieonderzoek tot stand komt. Daarbij komen vragen aan de orde als: Hoe wordt actieonderzoek begeleid?  Hoe geef je daarbij vorm aan verschillende ‘soorten’ kennis?  Hoe zorg je voor interactie tussen toepassing en ontwikkeling van kennis, tussen academische en professionele kennis,  en tussen individuele en collectieve kennis? Hoe is actieonderzoek ingebed in de organisatie? Tenslotte zullen we aandacht besteden aan de rol van de verschillende stakeholders die bij het actieonderzoek zijn betrokken.

Doelen:
Duidelijkheid verkrijgen over de wijze waarop je aan de verschillende  “interacties”  in de opleiding vorm kunt geven.
Zicht krijgen op mogelijke belemmerende factoren, die een rol kunnen spelen bij de uitwerking in de praktijk van de verschillende “interacties”.
Verder geïnspireerd worden en nieuwe ideeën opdoen n.a.v. de bespreking van praktijkcases.

Werkwijze:
De masterclass wordt verzorgd voor een kleine groep deelnemers. Eigen leervragen staan centraal; deze worden van tevoren geïnventariseerd, zodat wij kunnen focussen op en aansluiten bij  de persoonlijke context. Indien gewenst adviseren wij na de masterclass over verder ontwikkeling in de eigen organisatie. Werkvormen:  toelichting theorie, informatie-uitwisseling, bespreking van casuïstiek en deze doorlichten, uitwisseling van ‘good-practice’ situaties.

Locatie:
In het midden van het land

Begeleiding:
Renny Beers, senior trainer/adviseur Leidinggeven aan Leren, m.m.v. Petra Ponte, onderzoeker op het terrein van actieonderzoek. 

Voor meer informatie :
Renny Beers:     06 54216463
info@leidinggevenaanleren.nl of Contact
Opgeven voor 1 mei 2011

Drie conferenties  “Leiderschap en bezieling”

Voor wie:
Leden van Colleges van Bestuur en rectoren van scholen voor VO/MBO
die zich willen verdiepen in ‘bezieling in werk’
die meer willen weten over hun ‘houdbaarheid’
die een eigen verhaal hebben en dit willen delen

Data: informatiebijeenkomst: 10 juni 2011, 14.00 – 1600 uur.
Bijeenkomsten: 6/7 oktober 2011, 26/27 januari 2012, 10/11 mei 2012

Inhoud:
I. Wat zie ik als mijn opdracht en door wat of wie word ik geïnspireerd ?  Hoe staat het met mijn eigen houdbaarheid ? Paardencoaching, workshop met Ruud Knaapen.
II. Wat heb ik met deze organisatie ? Wat heeft deze organisatie met mij ? Welke overlevingsstrategieën (ego’s) gebruik ik ? Workshop met Bas Blekkingh over authentiek leiderschap.
III. Als ik in de ethiek en in dilemma’s  ‘verdwaal’   wat doe ik dan ?  Hoe zorg ik voor échte feedback en kritische discussie in mijn organisatie ? Gastcollege filosofie.

Doelen:
Eigen drijfveren duidelijk krijgen
Persoonlijke doelen herijken
Verheldering van eigen ego’s
Inspireren en geïnspireerd worden

Werkwijze:
Kritische dialoog en debat, verhalen en discussie,  talking stick, paardencoaching, filmfragmenten uit de documentaire: ‘Wat bezielt hen…’ . teksten uit  “Dit is wat mij drijft”,  Amersfoort 2009,  verdwalen in verandering, reflectie, analyse morele dilemma’s, casuïstiek, inbreng eigen expertise.

Groepsgrootte:
Max. 12 deelnemers

Locatie:
Verschillende locaties in een natuurrijke omgeving.

Begeleiding:
Ingrid Janssen: Ex-rector Open Schoolgemeenschap Bijlmer, nu dean Techniek Stenden Hogeschool en senior trainer/coach Natuurlijk Leiderschap.
Renny Beers:  Senior trainer/coach Leidinggeven aan Leren.

Gastdocenten:
Bas Blekkingh: docent Nijenrode en trainer/eigenaar Authentiek Leiderschap www.authentiekleiderschap.nl
Hartger Wassink: Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit
Ruud Knaapen: paardencoach Bureau Wind www.wind.nu

Kosten:
€4500,-, inclusief accomodatiekosten

Voor meer informatie:
Renny Beers:  06 54216463  of  info@leidinggevenaanleren.nl
Ingrid Janssen: 06 20968687 of  natuurlijk.leiderschap@gmail.com